229. BIKTORIANO IRAOLA PLAZA / PLAZA DE BIKTORIANO IRAOLA

Auzoa: Gros

Biktoriano Iraola plaza Jose Arana, Segundo Ispizua eta Claudio Delgado Doktorearen kaleen eta Nafarroa hiribidearen artean dago. Segundo Ispizua kaletik eta Nafarroa hiribidetik du sarbidea.

Biktoriano Iraola Aristegieta Pasai Donibanen jaio zen 1841ko Martxoaren 23an. Lanbidez litografoa, Donostiako Legazpi kaleko 5 zenbakian zuen inprimategia eta bizilekua. 1861an Catalina Alvarez Agirre bergararrarekin ezkondu zen eta bost seme-alaba izan zituzten.

Biktoriano Iraola. Irudia: Wikipedia

https://eu.wikipedia.org/wiki/Fitxategi:Iraola_2.jpg

Jose Manterola Beldarrain buru zuen euskal intelektualen mugimenduaren eragileetako bat izan zen. Bere literaturan Donostiako pertsonaia ezagunak azaldu zituen: Shordo, Ishkiña, Brokolo eta baita ere Bilintx, honen erretratu ezagunena dena Iraolak berak marraztu zuelarik.

Biktoriano Iraolak egindako Bilintxen erretratua. Irudia: Wikipedia

https://eu.wikipedia.org/wiki/Fitxategi:Bilintx.jpg

1873tik 1905 arte zinegotzi bezala aritu zen Donostiako udalean. Raimundo Sarriegiren lagun mina zen eta kaldereroetako "Alanbratzekorik" abestiari ("Begi urdin bat" bezala ezagunagoa) hitza jarri zion. Festetan sokamuturra mantentzearen alde egon zen.

Iñauteriko Pazinguilleak Donostiyan 1926-an. Irudia: Wikiteka

https://eu.wikisource.org/wiki/Fitxategi:I%C3%B1auteriko_Pazinguilleak_Donostiyan_1926-an.pdf

Bere poemak aldizkarietan argitaratu ohi zituen Iraolak. Batez ere, Euskal-Erria aldizkarian. Ipuinak eta antzerki lan motzak ere idatzi zituen. Aldizkarietarako marrazkiak ere egin zituen bere inprimategian. 1919ko irailaren 19an hil zen Donostian.

Biktoriano Iraolaren 1894ko komiki bat. Irudia: Wikipedia

https://eu.wikipedia.org/wiki/Fitxategi:Iraola_komikia.jpg

Biktoriano Iraola plazaren izendapena 1999ko ekainaren 2an onartu zen.

228. ELENATEGI KALEA / CALLE DE ELENATEGI

Auzoa: Martutene

Elenategi kalea Irasmoene kalean hasten da eta Goizueta kalean amaitzen da. Ander Arzelus Luzear plaza dauka ondoan.

Martutene pasealekuaren 111 zenbakian dagoen Elenategi baserriak ematen dio izena kaleari. 1862tik aurrera agertzen dira baserriaren aipamenak.

Elenategi kalearen izena 2004ko ekainaen 29an onartu zen.

227. EUSKAL KORTSARIOEN KALEA / CALLE DE LOS CORSARIOS VASCOS

Auzoa: Amara Berri

Euskal Kortsarioen kalea Kontsulatu kalean hasten da eta Illunbe kalean amaitzen da, Rafael Ruiz Balerdi parkearen ondoan.

Erdi Aroan hasi ziren Europako erresumak kortso agiriak banatzen. Agiri hauek zituzten barkuen kapitainek herrialde etsaien ontziak erasotzeko eta beren zama lapurtzeko eskubidea zuten. Kortsariotza armada handiak eratzeko gastuak ekiditeko era bat zen.

Espainiako Karlos III.ak sinatutako kortso agiria. Irudia: Wikipedia

https://es.wikipedia.org/wiki/Archivo:Patente_de_corso_firmada_por_Carlos_III_de_Espa%C3%B1a.jpg

Ternuako merkataritza babesteko, 1529an, Karlos V.a enperadoreak ontzi etsaiak harrapatzeko kortso agiria eman zien gipuzkoarrei. Agiri onen ondorioz, hurrengo hamarkadetan Donostiako ontzioletan itsasontzi asko egin zituzten kortsoan aritzeko.

Karlos V.a Irudia: Wikipedia

https://eu.wikipedia.org/wiki/Fitxategi:Portrait_of_Charles_V,_Holy_Roman_Emperor,_seated_(1500%E2%80%931558),_formerly_attributed_to_Titian_(Alte_Pinakothek,_Munich).jpg

Kortsarioak batzutan ez ziren etsaien ontziak eta beren zama harrapatzera mugatzen eta pirateria praktikatzen zuten. 1527an Karlos V.ak Martin Irizar kortsarioa urkatzera zigortu zuen, hainbat marinel torturatu, bortxatu eta bordatik botatzeagatik.

Pirata urkatua. Irudia: Wikipedia

https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kidd_compressed.jpg

Baziren emakume kortsarioak ere. XVII. mendean, Juana Larando donostiarra ostatu baten eta San Juan izeneko itsasontzi baten jabea zen, Juan de Etxaniz kapitain zuela. Juana ez zen itsasoratzen baina bere ontziaren harrapakinen parte bat jasotzen zuen.

Albaolak egindako Juanita Larando patatxa, San Juan itsasontziaren antzekoa. Argazkia: Kulturklik

https://www.kulturklik.euskadi.eus/ekitaldia/2022/06/19/elkano-itsas-herria-2022-plentzia-/webkklik00-detalle/eu/

XVII. mendea izan zen euskal kortsarioen garairik oparoena baina gainbehera ez zen berehalakoa izan. 1728an sortutako Caracasko Gipuzkoar Konpainiak kortsario flota bat osatu zuen bere interesak babesteko, Vicente Antonio Icuza eta Joaquin Mendizabal kortsarioen aginduetara.

Caracasko Gipuzkoar Konpainiaren akzio bat. Irudia: Wikipedia

https://eu.wikipedia.org/wiki/Fitxategi:Compania_Guipuzcoana_Accion_2124_Madrid_1_junio_1752.jpg

Azken euskal kortsarioa Ixtebe Pellot hendaiarra izan zen. 1765an jaioa, 13 urterekin itsasoratu zen lehen aldiz ontzi kortsario batean. Ontzi espainiar eta britainiar ugari harrapatu zituen. 1856an hil zen, Krimeako gerraren ondoren kortsoa nazioartean debekatu zen urtean.

Ixtebe Pellot. Irudia: Wikimedia Commons

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%C3%89tienne_Pellot.jpg

Euskal Kortsarioen kalearen izendapena 1962ko maiatzaren 21ean onartu zen. Amara-Osinagako zonaldearen urbanizazioa onartzean, kalearen izendapena berretsi zuten 1993ko ekainaren 15ean.

226. TOKIEDER PASEALEKUA / PASEO DE TOKIEDER

Auzoa: Ategorrieta-Ulia

Tokieder pasealekua Jose Elosegi alkatearen hiribidearen eta Bordatxipi eta Ulia pasealekuen artean dagoen auzune bat da. Bordatxipi pasealekutik du sarbidea, baita Jose Elosegi alkatearen hiribidetik ere. Oinezkoentzako sarbidea ere dauka Tokieder pasealekuaren 4 eta 6 zenbakien artean.

Tokieder pasealekuaren izena bertako 21 zenbakian dagoen Tokieder etxeagatik dator.

Tokieder pasealekuaren izendapena 1982ko maiatzaren 13an onartu zen.