201. JOSE ARANA KALEA / CALLE DE JOSE ARANA

Auzoa: Gros

Jose Arana kalea Bermingham kalean hasten da, 28 zenbakiaren parean, eta Nafarroa hiribidean amaitzen da.

Jose Arana Elortza Eskoriatzan jaio zen 1839ko maiatzaren 14an. Gaztetan Madrilera joan zen eta gabonetako loteria irabazi zuen. Diru horrekin janaridenda bat ireki zuen Madrilen, Donostian ondoren, eta ikuskizunetarako sarreren salmentan hasi zen, zezenketak batez ere.

Jose Aranaren omenezko plaka Eskoriatzan. Argazkia: Wikipedia

https://eu.wikipedia.org/wiki/Fitxategi:Escoriaza_-_Aqu%C3%AD_naci%C3%B3_el_bienhechor_Jos%C3%A9_Arana_y_Elorza_(1839-1908).jpg

Karlistaldia amaituta, Jose Aranak Atotxan zurezko zezen plaza bat eraiki zuen Jose Goikoa arkitektoarekin. Bertan zezenketak sustatzeko Aste Monumentala edo Aste Handia izeneko jaialdia sortu zuen. 1879tik aurrera udalak ekitaldi osagarriak gehitu zizkion jaiadiari, Aste Nagusia sortuz.

Atotxako zurezko zezen plaza. Argazkia: Kutxateka

https://kutxateka.eus/index.php/Detail/objects/1186157/s/0

Atotxako harrizko zezen plaza. Argazkia: Kutxateka

https://kutxateka.eus/index.php/Detail/objects/894/s/96

1893an Beti-Jai pilotalekua inauguratu zuen Aldamar kalean. 1902an Madrilera bueltatu zen bertako Errege Antzokiaren kudeatzaile izateko. Jose Arana 1908ko abenduaren 5ean hil zen Donostian. Lortutako diru guztia Eskoriatzako herriari utzi zion bere testamentuan.

Beti-Jai pilotalekua. Irudia: Wikipedia

https://es.wikipedia.org/wiki/Archivo:Front%C3%B3n_Beti_Jai_de_San_Sebasti%C3%A1n.jpg

1917ko abenduaren 5ean Jose Aranaren omenez kale bat izendatu zuten Groseko merkatuaren ondoan. Txofreko zezen plazaren eraisketaren ondoren, 1976ko apirilaren 28an gaur egiungo Jose Arana kalearen izendapena onartu zen.

Aintzinako Jose Arana kalea Mantxuene kalea izatera pasa zen 1976an, izena inguruan egon zen baserri baten omenez ezarria. 1990ko hamarkadaren erdialdean, Groseko merkatuaren eraberritzearekin, Mantxuene kalea desagertu zen, Nafarroa Beherea plazaren parte bihurtuz.

Groseko merkatua. Argazkia: Kutxateka

https://kutxateka.eus/index.php/Detail/objects/854649/s/0

Groseko merkatua. Argazkia: Kutxateka

https://kutxateka.eus/index.php/Detail/objects/854652/s/0

Mantxuene kalea. Argazkia: Kutxateka

https://kutxateka.eus/index.php/Detail/objects/854650/s/12

200. TXANPONENEA KALEA / CALLE DE TXANPONENEA

Auzoa: Aiete

Txanponenea kalea San Roke kalearen eta Arbaizene parkearen artean dago.

Txanponenea, Txanpuene bezala ere ezagutua, Donostiako Erdialdetik gertuen zegoen baserria zen. LA NUEVA BARCELONETA 1773 zeukan harrian idatzia eta teilatuan harrizko gurutze bat zeukan. Harrizko iturri bat zuen inguruan, aintzinean Donostiara ura eramateko erabiltzen zena.

Txanponenea baserria eta iturria. Argazkiak: aiete.net

https://www.aiete.net/2020/10/txanpuene-las-empresas-constructoras-de-viviendas-de-lujo-pueden-ganar-a-la-justicia-y-doblar-la-rodilla-al-gobierno-municipal/

Txanponenea baserria San Roke kalearen 57 zenbakian zegoen. 1895an Irujoko markesak erosi zuen. XX. mende amaieran lursaila eraikuntza enpresa bati saldu zion jabeak, Albako Etxeak, eta 2020ko abenduan baserria bota zuten bertan etxebizitzak egiteko.

Txanponenea baserriaren eraisketa. Argazkiak: aiete.net

https://www.aiete.net/2020/12/txanpuene-el-amargo-testimonio-de-un-fracaso-colectivo/

Txanponenea kalearen izendapena 2016ko uztailaren 21ean onartu zen.

199. TELESFORO ARANZADI KALEA / CALLE DE TELESFORO ARANZADI

Auzoa: Intxaurrondo

Telesforo Aranzadi kalea Galizia pasealekuan hasten da eta Extremadura kalean bukatzen da.

Telesforo Aranzadi Unamuno Bergaran jaio zen 1860an. Madrilen farmazia ikasi zuen. 1882an farmazian eta 1889an natura zientzietan doktoratu zen. Zientziaren eremu ugaritan aritu zen eta antropologian zaletu zen batez ere.

Telesforo Aranzadi. Argazkia: Wikimedia Commons

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Telesforo_Aranzadi_zientzialari_bergararra.jpg

1905ean Euskal Herriko megalitoak aztertzen hasi zen. 1917tik aurrera Jose Migel Barandiaran eta Enrique Egurenekin batera burutu zuen lan hau. Gerra zibilaren aurretik Julio Caro Baroja batu zen taldera. 1921an Bartzelonako Unibertsitateko antropologia katedradun egin zen.

Aralarko Jentilarri trikuharria. Aranzadi, Barandiaran eta Egurenek aztertu zuten 1917an.

Argazkia: Wikimedia Commons https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Jentilarri_001.jpg

Telesforo Aranzadi 1945ko otsailaren 12an hil zen Bartzelonan. 1947an, Eusko Ikaskuntzaren lanari jarraipena emateko asmoz, Jesus Elosegi ikerlariak Aranzadi zientzia elkartea sortu zuen Donostian. Izena Telesforo Aranzadiren omenez jarrita dauka.

Aranzadi Zientzia Elkartearen egoitza Zorroagako gainean. Argazkia: Wikimedia Commons

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Fachada_Sociedad_de_Ciencias_Aranzadi_-_Zorroaga.JPG

Telesforo Aranzadi kalearen izendapena 1993ko ekainaren 15ean onartu zen.

198. ARRASATE KALEA / CALLE DE ARRASATE

Auzoa: Erdialdea

Arrasate kalea Etxaide kalean hasten da eta Zaragoza plazan amaitzen da. San Martin eta San Martzial kaleen artean igarotzen da.

Arrasate Debagoienako udalerri populatuena da, 22450 biztanlerekin. Gaztelako Alfontso X.a jakitunak 1260an Arrasate bezala ezagutzen zen herriari hiri-gutuna eman zion, Montdragon izena emanez.

Arrasate. Argazkia: Wikimedia Commons

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Arrasate-mondragon_(2).jpg

Erdi Arotik ezaguna izan da bertako burdinolen jarduera. Burdina eta altzairuaren industria oso garrantzitsua izan da Arrasaten. XX. mende hasieran sairrailagintzan espezializatu zen bertako industria, Unión Cerrajera eta ELMA bezalako lantokiak sortu zirenean.

Unión Cerrajeraren omeneezko harria. Argazkia: Wikipedia

https://eu.wikipedia.org/wiki/Fitxategi:Zerrajeraren_omenezko_harria.jpg

1897ko abuztuaren 8an, Arrasateko Gesalibar auzoko Santa Ageda bainutegian (gaur egun San Juan de Dios ospitalea), Michele Angiolillo anarkista italiarrak Antonio Cánovas del Castillo Espainiako Ministroen Kontseiluko presidentea hil zuen, errebolber batez hiru tiro botata.

Cánovasen hilketa. Irudia: Wikimedia Commons

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Angiolillo-assassinato.jpg

1950eko hamarkadan Arrasateko mugimendu kooperatibista hasi zen Jose Maria Arizmendiarretaren eskutik, Ulgor (gaur Fagor) eta Caja Laboral Popular (gaur egun Laboral Kutxa) sorrtzean. 1980ko hamarkadan kooperatia hauek Mondragon korporazioan batu ziren.

Ulgor fabrika. Argazkia: Wikimedia Commons

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Ulgor.jpg

Donostiako Arrasate kalea Printzearen kalea bezala izendatu zuten hasieran, 1866an. 1931an Pi y Margall izena jarri zioten kaleari eta 1937an berriro aldatu zioten izena, Iturrino anaien kalea bezala izendatuz. Arrasate kalearen izendapena 1979ko uztailaren 9an onartu zen.