196. MARÍA CRISTINA ZUBIA / PUENTE DE MARÍA CRISTINA

Auzoa: Erdialdea

María Cristina zubiak Erdialdetik bus eta tren geltokietara iristea ahalbideratzen du, Gernikako Arbolaren pasealekutik, Valentin Olano kalearen parean, Frantziako eta Urumea pasealekura igarotzen.

Maria Kristina Habsburgekoak ematen dio izena zubiari. 1885an Alfontso XII.a hiltzean, Alfontso XIII.a errege izan arte 1902an, erregeordetza hartu zuen. 1887tik aurrera udak Donostian pasa zituen eta bere omenez, zubiaz gain, Erregina Erregeordearen kalea izendatu zuten.

Maria Kristina Erregina Erregeordea Alfontso semearekin 1898an.

Egilea: Luis Álvarez Catalá. Gaur egun Espainiako Senatuaren jauregian dago margoa.

Irudia: Wikipedia

https://es.wikipedia.org/wiki/Archivo:Alfonso_XIII_y_Mar%C3%ADa_Cristina_Regente._1898._Luis_Alvarez_Catal%C3%A1.jpg

1893an behin-behineko egurrezko zubi bat eraiki zuten erdialdetik tren geltokira zuzenean iristeko zuzeneko sarbidea emateko. 1890tik bazegoen harrizko zubi bat egiteko proiektua.

Egurrezko pasabidea. Argazkia: Wikimedia Commons

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Puente-Maria_Cristina-1893.jpg

Zubiaren diseinua Jose Eugenio de Ribera ingeniari lisboarrarena izan zen, Julio Martínez-Zapata arkitekto madrildarraren laguntzarekin. Aurrezki Kutxa munizipalak ordaindu zuen eraikuntza, udalari interesik gabeko kreditua emanez. Eraikitze kostua 702.207 pezetara iritsi zen.

Jose Eugenio Ribera. Irudia: Wikipedia

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:1904-01-08,_La_Ilustraci%C3%B3n_Espa%C3%B1ola_y_Americana,_parte_de_la_p%C3%A1gina_12_(cropped)_Eugenio_Ribera.jpg

Zubiaren ezaugarri nagusia ertzetako lau obeliskoak dira, Pablo Alzola ingeniariak egindakoak. 18 metroko obelisko hauek Parisko Alexandro III.aren zubikoen islada dira.

Alexandro III.aren zubia. Argazkia: Wikipedia

https://eu.wikipedia.org/wiki/Fitxategi:Pont_Alexandre_III_from_pont_de_la_Concorde,_Paris_17_May_2012.jpg

Zubiaren inaugurazioa 1905eko urtarrilaren 20an egin zen. Arratsaldeko hiruetatik aurrera hainbat musika ekitaldi antolatu ziren. Donostiako Orfeoiak eta Udal Musika Akademiako abesbatzako haurrek inauguraziorako konposaturiko ereserkia abestu zuten.

María Cristina zubia 1905ko urtarrilaren 20an Argazkia: Wikipedia

https://eu.wikipedia.org/wiki/Fitxategi:Puente-Maria_Cristina-Recibimiento-Real.png

Gauean jendetza bildu zen su artifizialak eta zezensuzkoa ikusteko. 1902an iskanbila bortitzak izan ziren udalak sokamuturra galerazi ondoren. Horregatik, zezenaren alboan hamar gauzain jarri zituen makilekin, eta beste hainbat inguruan, jendearen protesta zaratatsua eratuz.

María Cristina zubia 1905ean. Argazkia: Wikipedia

https://eu.wikipedia.org/wiki/Fitxategi:CTSS_1905.jpg

María Cristina zubiaren izendapena 1904ko abenduaren 13an onartu zen.

195. KARLOS SANTAMARIA PLAZA / PLAZA DE KARLOS SANTAMARIA

Auzoa: Ibaeta

Karlos Santamaria plaza Xabier Lizardi, Bernardo Estornes Lasa eta Illarraberri kaleen artean dago, Lautximinieta plazaren ondoan.

Karlos Santamaria Ansa Easo kalean jaio zen 1909ko abenduaren 25ean. Lehen hezkuntza etxean jaso zuen eta Madrilen matematika ikasketak burutu zituen. 1932an, Eusko Ikaskuntzak babestuta, "Centro de Estudios Científicos" sortu zuen Donostian.

Karlos Santamaria. Argazkia: Wikimedia Commons https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Aitona.jpg

Gerra zibilaren ostean, Igeldoko Meteorologia Behatokiaren zuzendari izan zen. 1960ko hamarkadan euskaltzain urgazle izan zen eta euskal kultura sustatzeko hainbat ekimen eraman zituen aurrera, Santo Tomas lizeoaren sorrera eta Zeruko Argia aldizkaria berrargitaratzea, adibidez.

Santo Tomas lizeoa. Argazkia: Santo Tomas lizeoa https://www.stl.eus/gure-ikastola/historia/

Pax Christi mugimendu bakezale kristauaren idazkari nagusi izan zen. Eusko Jaurlaritzaren aurrekaria zen Eusko Kontseilu Nagusiko hezkuntza sailburua izan zen EAJren ordezkari bezala eta Euskal Herriko Unibertsitatearen sortzaileetako bat izan zen.

EHUko Gipuzkoako kanpuseko Karlos Santamaria zentroa. Argazkia: Wikimedia Commons

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Basque_country_new_university_library.JPG

Karlos Santamaria 1997ko abenduaren 30ean hil zen Donostian.

Karlos Santamaria. Argazkia: Wikimedia Commons

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Karlos_Santamaria_ARGIA_01.jpg

Karlos Santamaria plazaren izendapena 2005eko uztailaren 27an onartu zen.

194. TXINGURRIAENEA PASEALEKUA / PASEO DE TXINGURRIAENEA

Auzoa: Altza

Txingurriaenea pasealekua Herreran hasten da, Larrerdi plazaren ondoan. Larratxo aldera igotzen da, Peruene eta Ederrena kaleen artean.

Txingurriaenea pasealekua Larratxo pasealekuaren atzetik igarotzen da eta Herrerako futbol zelairaino iristen da.

Txingurri erreka, gaur egun ia guztiz estalia, Pasaiako portuan itsasoratzen da. Bertan XVI. mendetik aipatzen den Errotazar izeneko baserri eta errota zegoen. XIX mendean Txingurri edo Txingurriaenea izena hartu zuen eta sagardotegi izan zen. Baserria 1970ko hamarkadan bota zuten.

Txingurri errekaren bokalea pasaiako portuan.

Txingurriaenea edo Errotazar baserria. Argazkia: estibaus.info

Txingurriaenea baserria zegoen tokian dagoen eraikina, pasealekuaren 8-10 zenbakietan.

1975ko apirilaren 28an Txingurri pasealekuaren izendapena onartu zen. Gaur egun duen Txingurriaenea pasealekuaren izendapena 2014ko urriaren 30ean onartu zen.

193. KAIKO PASEALEKUA / PASEO DEL MUELLE

Auzoa: Erdialdea

 

Kaiko pasealekua Kaimingaintxo plazan hasten da eta Kaiarriba plazan amaitzen da. Gurutze Gorriaren eta arraunketa kluben sotoak dauden kaia ere pasealekuaren parte da.

 

 

Donostiako portuari kaia deitzen diogu donostiarrok. Kai hitza itsasgizon gaskoien Cay hitzetik eratorria da. Erdi Aroan Santa Katalinako portua zen Donostiako garrantzitsuena. Untzi handiak Kontxako badian ainguratzen ziren. Gaur egungo kaiaren aintzindaria 1450an eraiki zuten.

Kontxako badiaren irudikapena 1800 aldera. Irudia: José Javier Pi Chevrot

https://www.diariovasco.com/san-sebastian/viaje-virtual-donostia-incendio-1813-20220728202001-nt.html

 

1682an kontsuletxea eraiki zuten kaian, Donostiako merkataritza kudeatzeko. XVIII. mendean Caracasko Gipuzkoar Konpainia bertan ezarri zen. Kontsuletxearen eraikina Euskal Itsas Museoa da gaur egun.

 

Zonalde hau Jarana auzoa bezala ezagutzen zen, gauean Donostiako harresiak ixtean, kanpoan geratzen zirenek bertako tabernetan pasatzen omen zutelako gaua. Arrantzaleentzako lehen etxebizitza iraunkorrak 1850 aldera eraiki zituzten.

 

XIX. eta XX. mendeetan arrantza izan zen kaiko jarduera nagusia. Baporezko arrantza-ontziak garatu ziren eta gasoilezkoak ondoren. Arrantza XXI. mendearen hasieran desgertu zen Donostian, arrantzarako itsasontzien lekua aisialdirako ontziek hartuz.

Lekeitioko "Clotilde" arrantza baporeko arrantzaleak Donostiako kaian 1917an.

Argazkia: Kutxateka https://kutxateka.eus/index.php/Detail/objects/1755/s/0

Donostiako kaiko azken saregileak 2010ean. Argazkia: Wikipedia

https://eu.wikipedia.org/wiki/Fitxategi:Saregileak_donostia_0001.jpg

Kaiko pasealekuaren izendapena 1982ko uztailaren 8an onartu zen.