199. TELESFORO ARANZADI KALEA / CALLE DE TELESFORO ARANZADI

Auzoa: Intxaurrondo

Telesforo Aranzadi kalea Galizia pasealekuan hasten da eta Extremadura kalean bukatzen da.

Telesforo Aranzadi Unamuno Bergaran jaio zen 1860an. Madrilen farmazia ikasi zuen. 1882an farmazian eta 1889an natura zientzietan doktoratu zen. Zientziaren eremu ugaritan aritu zen eta antropologian zaletu zen batez ere.

Telesforo Aranzadi. Argazkia: Wikimedia Commons

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Telesforo_Aranzadi_zientzialari_bergararra.jpg

1905ean Euskal Herriko megalitoak aztertzen hasi zen. 1917tik aurrera Jose Migel Barandiaran eta Enrique Egurenekin batera burutu zuen lan hau. Gerra zibilaren aurretik Julio Caro Baroja batu zen taldera. 1921an Bartzelonako Unibertsitateko antropologia katedradun egin zen.

Aralarko Jentilarri trikuharria. Aranzadi, Barandiaran eta Egurenek aztertu zuten 1917an.

Argazkia: Wikimedia Commons https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Jentilarri_001.jpg

Telesforo Aranzadi 1945ko otsailaren 12an hil zen Bartzelonan. 1947an, Eusko Ikaskuntzaren lanari jarraipena emateko asmoz, Jesus Elosegi ikerlariak Aranzadi zientzia elkartea sortu zuen Donostian. Izena Telesforo Aranzadiren omenez jarrita dauka.

Aranzadi Zientzia Elkartearen egoitza Zorroagako gainean. Argazkia: Wikimedia Commons

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Fachada_Sociedad_de_Ciencias_Aranzadi_-_Zorroaga.JPG

Telesforo Aranzadi kalearen izendapena 1993ko ekainaren 15ean onartu zen.

198. ARRASATE KALEA / CALLE DE ARRASATE

Auzoa: Erdialdea

Arrasate kalea Etxaide kalean hasten da eta Zaragoza plazan amaitzen da. San Martin eta San Martzial kaleen artean igarotzen da.

Arrasate Debagoienako udalerri populatuena da, 22450 biztanlerekin. Gaztelako Alfontso X.a jakitunak 1260an Arrasate bezala ezagutzen zen herriari hiri-gutuna eman zion, Montdragon izena emanez.

Arrasate. Argazkia: Wikimedia Commons

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Arrasate-mondragon_(2).jpg

Erdi Arotik ezaguna izan da bertako burdinolen jarduera. Burdina eta altzairuaren industria oso garrantzitsua izan da Arrasaten. XX. mende hasieran sairrailagintzan espezializatu zen bertako industria, Unión Cerrajera eta ELMA bezalako lantokiak sortu zirenean.

Unión Cerrajeraren omeneezko harria. Argazkia: Wikipedia

https://eu.wikipedia.org/wiki/Fitxategi:Zerrajeraren_omenezko_harria.jpg

1897ko abuztuaren 8an, Arrasateko Gesalibar auzoko Santa Ageda bainutegian (gaur egun San Juan de Dios ospitalea), Michele Angiolillo anarkista italiarrak Antonio Cánovas del Castillo Espainiako Ministroen Kontseiluko presidentea hil zuen, errebolber batez hiru tiro botata.

Cánovasen hilketa. Irudia: Wikimedia Commons

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Angiolillo-assassinato.jpg

1950eko hamarkadan Arrasateko mugimendu kooperatibista hasi zen Jose Maria Arizmendiarretaren eskutik, Ulgor (gaur Fagor) eta Caja Laboral Popular (gaur egun Laboral Kutxa) sorrtzean. 1980ko hamarkadan kooperatia hauek Mondragon korporazioan batu ziren.

Ulgor fabrika. Argazkia: Wikimedia Commons

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Ulgor.jpg

Donostiako Arrasate kalea Printzearen kalea bezala izendatu zuten hasieran, 1866an. 1931an Pi y Margall izena jarri zioten kaleari eta 1937an berriro aldatu zioten izena, Iturrino anaien kalea bezala izendatuz. Arrasate kalearen izendapena 1979ko uztailaren 9an onartu zen.

197. ERRONDOGAÑA KALEA / CALLE DEL ALTO DE ERRONDO

Auzoak: Amara Berri, Aiete

Errondogaña kalea Errondo pasealekuan hasten da, Katalina Erauso eta Javier Barkaiztegi kaleen artean. Izenak dioen bezala, Errondo gainera igotzen da.

Errondogaña kaleak Etxadira igotzen jarraitzen du, Aiete pasealekuan amaituz.

Errondo gainaren izena bertan zeuden Errondo Aundi, Errondo Txiki eta Errondo Berri  baserriengatik datorkio. Gaur egun Errondo Aundi soilik geratzen da zutik. Badirudi aintzinean hauen izena Errando zela, zeina Fernando izenaren euskal ahoskera omen delarik.

1976ko apirilaren 28an Errondo Gaineko bidearen izendapena onartu zen. Gaur egun duen izendapena (Errondogaña kalea) 1998ko urriaren 14an onartu zen.

196. MARÍA CRISTINA ZUBIA / PUENTE DE MARÍA CRISTINA

Auzoa: Erdialdea

María Cristina zubiak Erdialdetik bus eta tren geltokietara iristea ahalbideratzen du, Gernikako Arbolaren pasealekutik, Valentin Olano kalearen parean, Frantziako eta Urumea pasealekura igarotzen.

Maria Kristina Habsburgekoak ematen dio izena zubiari. 1885an Alfontso XII.a hiltzean, Alfontso XIII.a errege izan arte 1902an, erregeordetza hartu zuen. 1887tik aurrera udak Donostian pasa zituen eta bere omenez, zubiaz gain, Erregina Erregeordearen kalea izendatu zuten.

Maria Kristina Erregina Erregeordea Alfontso semearekin 1898an.

Egilea: Luis Álvarez Catalá. Gaur egun Espainiako Senatuaren jauregian dago margoa.

Irudia: Wikipedia

https://es.wikipedia.org/wiki/Archivo:Alfonso_XIII_y_Mar%C3%ADa_Cristina_Regente._1898._Luis_Alvarez_Catal%C3%A1.jpg

1893an behin-behineko egurrezko zubi bat eraiki zuten erdialdetik tren geltokira zuzenean iristeko zuzeneko sarbidea emateko. 1890tik bazegoen harrizko zubi bat egiteko proiektua.

Egurrezko pasabidea. Argazkia: Wikimedia Commons

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Puente-Maria_Cristina-1893.jpg

Zubiaren diseinua Jose Eugenio de Ribera ingeniari lisboarrarena izan zen, Julio Martínez-Zapata arkitekto madrildarraren laguntzarekin. Aurrezki Kutxa munizipalak ordaindu zuen eraikuntza, udalari interesik gabeko kreditua emanez. Eraikitze kostua 702.207 pezetara iritsi zen.

Jose Eugenio Ribera. Irudia: Wikipedia

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:1904-01-08,_La_Ilustraci%C3%B3n_Espa%C3%B1ola_y_Americana,_parte_de_la_p%C3%A1gina_12_(cropped)_Eugenio_Ribera.jpg

Zubiaren ezaugarri nagusia ertzetako lau obeliskoak dira, Pablo Alzola ingeniariak egindakoak. 18 metroko obelisko hauek Parisko Alexandro III.aren zubikoen islada dira.

Alexandro III.aren zubia. Argazkia: Wikipedia

https://eu.wikipedia.org/wiki/Fitxategi:Pont_Alexandre_III_from_pont_de_la_Concorde,_Paris_17_May_2012.jpg

Zubiaren inaugurazioa 1905eko urtarrilaren 20an egin zen. Arratsaldeko hiruetatik aurrera hainbat musika ekitaldi antolatu ziren. Donostiako Orfeoiak eta Udal Musika Akademiako abesbatzako haurrek inauguraziorako konposaturiko ereserkia abestu zuten.

María Cristina zubia 1905ko urtarrilaren 20an Argazkia: Wikipedia

https://eu.wikipedia.org/wiki/Fitxategi:Puente-Maria_Cristina-Recibimiento-Real.png

Gauean jendetza bildu zen su artifizialak eta zezensuzkoa ikusteko. 1902an iskanbila bortitzak izan ziren udalak sokamuturra galerazi ondoren. Horregatik, zezenaren alboan hamar gauzain jarri zituen makilekin, eta beste hainbat inguruan, jendearen protesta zaratatsua eratuz.

María Cristina zubia 1905ean. Argazkia: Wikipedia

https://eu.wikipedia.org/wiki/Fitxategi:CTSS_1905.jpg

María Cristina zubiaren izendapena 1904ko abenduaren 13an onartu zen.