200. TXANPONENEA KALEA / CALLE DE TXANPONENEA

Auzoa: Aiete

Txanponenea kalea San Roke kalearen eta Arbaizene parkearen artean dago.

Txanponenea, Txanpuene bezala ere ezagutua, Donostiako Erdialdetik gertuen zegoen baserria zen. LA NUEVA BARCELONETA 1773 zeukan harrian idatzia eta teilatuan harrizko gurutze bat zeukan. Harrizko iturri bat zuen inguruan, aintzinean Donostiara ura eramateko erabiltzen zena.

Txanponenea baserria eta iturria. Argazkiak: aiete.net

https://www.aiete.net/2020/10/txanpuene-las-empresas-constructoras-de-viviendas-de-lujo-pueden-ganar-a-la-justicia-y-doblar-la-rodilla-al-gobierno-municipal/

Txanponenea baserria San Roke kalearen 57 zenbakian zegoen. 1895an Irujoko markesak erosi zuen. XX. mende amaieran lursaila eraikuntza enpresa bati saldu zion jabeak, Albako Etxeak, eta 2020ko abenduan baserria bota zuten bertan etxebizitzak egiteko.

Txanponenea baserriaren eraisketa. Argazkiak: aiete.net

https://www.aiete.net/2020/12/txanpuene-el-amargo-testimonio-de-un-fracaso-colectivo/

Txanponenea kalearen izendapena 2016ko uztailaren 21ean onartu zen.

199. TELESFORO ARANZADI KALEA / CALLE DE TELESFORO ARANZADI

Auzoa: Intxaurrondo

Telesforo Aranzadi kalea Galizia pasealekuan hasten da eta Extremadura kalean bukatzen da.

Telesforo Aranzadi Unamuno Bergaran jaio zen 1860an. Madrilen farmazia ikasi zuen. 1882an farmazian eta 1889an natura zientzietan doktoratu zen. Zientziaren eremu ugaritan aritu zen eta antropologian zaletu zen batez ere.

Telesforo Aranzadi. Argazkia: Wikimedia Commons

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Telesforo_Aranzadi_zientzialari_bergararra.jpg

1905ean Euskal Herriko megalitoak aztertzen hasi zen. 1917tik aurrera Jose Migel Barandiaran eta Enrique Egurenekin batera burutu zuen lan hau. Gerra zibilaren aurretik Julio Caro Baroja batu zen taldera. 1921an Bartzelonako Unibertsitateko antropologia katedradun egin zen.

Aralarko Jentilarri trikuharria. Aranzadi, Barandiaran eta Egurenek aztertu zuten 1917an.

Argazkia: Wikimedia Commons https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Jentilarri_001.jpg

Telesforo Aranzadi 1945ko otsailaren 12an hil zen Bartzelonan. 1947an, Eusko Ikaskuntzaren lanari jarraipena emateko asmoz, Jesus Elosegi ikerlariak Aranzadi zientzia elkartea sortu zuen Donostian. Izena Telesforo Aranzadiren omenez jarrita dauka.

Aranzadi Zientzia Elkartearen egoitza Zorroagako gainean. Argazkia: Wikimedia Commons

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Fachada_Sociedad_de_Ciencias_Aranzadi_-_Zorroaga.JPG

Telesforo Aranzadi kalearen izendapena 1993ko ekainaren 15ean onartu zen.

198. ARRASATE KALEA / CALLE DE ARRASATE

Auzoa: Erdialdea

Arrasate kalea Etxaide kalean hasten da eta Zaragoza plazan amaitzen da. San Martin eta San Martzial kaleen artean igarotzen da.

Arrasate Debagoienako udalerri populatuena da, 22450 biztanlerekin. Gaztelako Alfontso X.a jakitunak 1260an Arrasate bezala ezagutzen zen herriari hiri-gutuna eman zion, Montdragon izena emanez.

Arrasate. Argazkia: Wikimedia Commons

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Arrasate-mondragon_(2).jpg

Erdi Arotik ezaguna izan da bertako burdinolen jarduera. Burdina eta altzairuaren industria oso garrantzitsua izan da Arrasaten. XX. mende hasieran sairrailagintzan espezializatu zen bertako industria, Unión Cerrajera eta ELMA bezalako lantokiak sortu zirenean.

Unión Cerrajeraren omeneezko harria. Argazkia: Wikipedia

https://eu.wikipedia.org/wiki/Fitxategi:Zerrajeraren_omenezko_harria.jpg

1897ko abuztuaren 8an, Arrasateko Gesalibar auzoko Santa Ageda bainutegian (gaur egun San Juan de Dios ospitalea), Michele Angiolillo anarkista italiarrak Antonio Cánovas del Castillo Espainiako Ministroen Kontseiluko presidentea hil zuen, errebolber batez hiru tiro botata.

Cánovasen hilketa. Irudia: Wikimedia Commons

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Angiolillo-assassinato.jpg

1950eko hamarkadan Arrasateko mugimendu kooperatibista hasi zen Jose Maria Arizmendiarretaren eskutik, Ulgor (gaur Fagor) eta Caja Laboral Popular (gaur egun Laboral Kutxa) sorrtzean. 1980ko hamarkadan kooperatia hauek Mondragon korporazioan batu ziren.

Ulgor fabrika. Argazkia: Wikimedia Commons

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Ulgor.jpg

Donostiako Arrasate kalea Printzearen kalea bezala izendatu zuten hasieran, 1866an. 1931an Pi y Margall izena jarri zioten kaleari eta 1937an berriro aldatu zioten izena, Iturrino anaien kalea bezala izendatuz. Arrasate kalearen izendapena 1979ko uztailaren 9an onartu zen.

197. ERRONDOGAÑA KALEA / CALLE DEL ALTO DE ERRONDO

Auzoak: Amara Berri, Aiete

Errondogaña kalea Errondo pasealekuan hasten da, Katalina Erauso eta Javier Barkaiztegi kaleen artean. Izenak dioen bezala, Errondo gainera igotzen da.

Errondogaña kaleak Etxadira igotzen jarraitzen du, Aiete pasealekuan amaituz.

Errondo gainaren izena bertan zeuden Errondo Aundi, Errondo Txiki eta Errondo Berri  baserriengatik datorkio. Gaur egun Errondo Aundi soilik geratzen da zutik. Badirudi aintzinean hauen izena Errando zela, zeina Fernando izenaren euskal ahoskera omen delarik.

1976ko apirilaren 28an Errondo Gaineko bidearen izendapena onartu zen. Gaur egun duen izendapena (Errondogaña kalea) 1998ko urriaren 14an onartu zen.